Fyrsti skynjunarsálfræðingurinn? Skynjunarsálfræði og hugfræði í Bók um ljósfræði eftir Ibn al-Haytham (Alhazen)

Við lestur rita um hugmynda- og vísindasöguna mætti halda að fáar merkar vísindauppgötvanir hafi verið gerðar frá tímum forngrískra heimspekinga fram til endurreisnarskeiðsins og vísinda­byltingarinnar sem fylgdi í kjölfarið. Hið sama á gjarnan við þegar fjallað er um skynjunarsálfræði og hugfræði. Lítið er fjallað um framlag merkra vísindamanna í Arabaheiminum á miðöldum til þeirra vísinda. Hér verður sjónum beint að merkum rannsóknum og uppgötvunum Ibn Al-Haythams, eða Alhazens á latínu, (965–1040) sem hann skýrði frá í Bók um ljósfræði. Hugmyndir Alhazens eru ótrúlega nútímalegar og verður vart til jafnað fyrr en á 19. og 20. öld. Ein grundvallarhugmyndanna í nútímaskynjunarsálfræði er að heilinn skapi mynd af heiminum með túlkun áreita sem berast skynfærunum. Alhazen hélt þessari hugmynd fram í Bók um ljósfræði og gætu margar hugmynda hans verið teknar úr sálfræðibókum nútímans. En hann gekk lengra og lagði til margar hugmyndir um úrvinnslu sjónáreita, svo sem hugmyndir um skiptingu í skynhrif og skynjun, kenningar um sniðmát í hlutaskynjun, hlutverk minnis í sjónskynjun, skynjun þriðju víddarinnar og mikilvægi athygli fyrir sjónskynjun. Hér er fjallað um þessar kenningar Alhazens og þær tengdar við nútímahugmyndir í skynjunarsálfræði og hugfræði. Uppgötvanir Alhazens eru lítt þekktar og eiga að skipa þann sess sem þeim ber í sögu sálfræðinnar.